Yardımcı Sağlık Personeli Becayiş

Narkolepsi yaşamboyu süren ve yaklaşık 2000 kişiden birinde görülen bir bozukluktur. Nedeni bilinmemekle birlikte, beyinde uyku ile ilgili merkezlerdeki bir nörokimyasal anormalliğe bağlı olabileceği düşünülmektedir. Hastaların yarısında birinci derece akrabalarda da narkolepsi öyküsü olması etiyolojide genetik etkenlere işaret etmektedir.

Narkolepsinin 5 ana belirtisi şunlardır:

1. Gündüzleri olan ısrarlı uykululuk hali en yaygın başvuru yakınmasıdır. Buna genellikle kısa (10-15 dakikalık) ve dinlendirici nitelikte gündüz uykuları eşlik eder. Bu kısa uykularda genellikle canlı rüyalar görülür.
2. Katapleksi genellikle uyanık halde iken yaşanan öfke, şaşırma, sevinme gibi duygusal tepkileri ya da fiziksel aktiviteyi takiben oluşan ani kas paralizisi veya parezisidir. Jeneralize olabileceği gibi (hastanın yığılıp kalması şeklinde gözlenir), belli bir kas grubu ile sınırlı da olabilir. Katapleksi epizodu birkaç dakika sürer ve bu sırada hasta uyanıktır. Bunun hemen ardından, herhangi bir kalıntı belirti olmaksızın hastanın fonksiyonları normale döner. Narkolepsinin patognomonik semptomu olmasına rağmen, katapleksi anamnezi olguların ancak %50’sinde alınabilmektedir.
3. Hipnogojik (ya da hipnopompik) hallüsinasyonlar canlı ve genelde korkutucu hayallerdir (çoğunlukla görsel ya da işitsel) ve uykuya dalarken (ya da uyanırken) görülür.
4. Uyku paralizisi uykuya daldıktan kısa süre sonra oluşan ve birkaç saniye ila birkaç dakika süren, istemli kasların global paralizisidir. Katapleksi, hipnogojik-hipnopompik hallüsinasyonlar ve uyku paralizisinin REM uykusunun zamanlamasının kontrolündeki bir anormalliği yansıttığı ve bu anormallik nedeniyle REM uykusu ataklarının uyanıkken ortaya çıktığı düşünülmektedir. Bu da REM uykusunun fiziksel ve bilişsel belirtilerinin insan uyanıkken yaşanmasına yol açar.
5. Çok sayıda uyanma ve yarı uyanma ile belirli rahatsız ve huzursuz uyku. Gün içindeki hipersomnolans nedeniyle, narkolepsi hastalarında iş kayıpları veya kişilerarası sorunlar gibi birtakım psikososyal sorunlar gelişebilir. Bu hastalar aynı zamanda uygun olmayan durumlarda uyuya kalma nedeniyle araba kazalarına ve sürekli yaralanmalara da yatkındır. Birçoğunda depresyon, anksiyete ve madde kullanım sorunları gelişebilir.

Narkolepsi tanısı dikkatle alınan bir uyku anamnezi ile konabilir. Özellikle katapleksi gibi belirtiler de varsa tanıyı koymak daha kolay olur. Anne-baba, eş veya birlikte uyunan kişilerden de hastayla ilgili bilgi alınmalıdır. Narkolepsi tanısı polisomnografik incelemelerle doğrulanmalıdır.

Narkolepsinin tedavisi gündüz uykululuk hali, REM ile ilişkili bozukluklar ve psikososyal sorunlara yöneliktir. Hafif olgularda, aşırı uykulu olma hali yatakta yeterince zaman geçirmenin sağlanması, günde 2 ya da 3 kez kısa uykular uyunması, alkol ve diğer sedatize edici ajanlardan kaçınılması gibi yöntemlerden yarar görebilir. Daha şiddetli olgularda bile, zamanlaması uygun yapılmış uyuma dönemleri belirtilerin kontrolü için gereken ilaç dozunun azalmasını sağlayabilir. Aşırı uykululuk için uyarıcı ilaçlar kullanılır. Metilfenidat ve dekstroamfetamin bölünmüş dozlar halinde 5-60 mg/gün aralığında kullanılabilir. Tolerans gelişmesine engel olmak için en düşük etkili dozda tedavi verilmeli ve hastaya ilaç tatili vermesi önerilmelidir. Modafinil narkolepsi endikasyonu ile yakın zamanda piyasaya sürülmüş bir ilaçtır ve uyarıcı ilaçlara iyi bir alternatiftir. Günlük doz 200-400 mg arasında olabilir.

Katapleksi, hipnogojik-hipnopompik hallüsinasyonlar ve uyku paralizisi gibi REM ile ilişkili belirtiler trisiklik antidepresanlar gibi REM uykusunu baskılayan ilaçlarla kontrol edilebilir. Bunlardan en yaygın olarak kullanılanlar sedasyon yaratma potansiyeli en düşük olanlardır (örneğin, imipramin 10-75 mg/gece, klomipramin 10-75 mg/gece). Özgül serotonin geri alım inhibitörleri de (fluoksetin, sertralin, paroksetin gibi)  bu açıdan faydalı olabilir ve aynı zamanda gün içindeki somnolans için de yararları olabilir.

Narkolepsi hastaları ilaç tedavisinin yanı sıra duygusal açıdan da desteklenmelidir. Hastanın, yakınlarının ve hastanın yaşamındaki diğer kişilerin (öğretmen, işveren, arkadaşlar, vb) narkolepsi hakkında bilgilendirilmesi de önemlidir. Çünkü hastanın uykulu hali bu kişiler tarafından maksatlı ortaya çıkarılıyormuş gibi algılanabilir ya da tembellik, isteksizlik veya umursamazlık gibi değerlendirilebilir. Bu bilgilendirme hastalara işyerinde 2-3 uyku molası kullanma hakkı da sağlayabilir. Hastalar araç kullanırken ya da benzeri durumlarda belirtilerin ortaya çıkabileceği konusunda uyarılmalıdır.

12 Responses to “Narkolepsi Nedir Tanı ve Tedavisi”