Yardımcı Sağlık Personeli Becayiş

Nüfusu Türkiye’nin 23′ te biri olan Hollanda’ da 8500 aile hekimi görev yapmaktadır. Aile hekimlerinin (AH) ?kapı kontrol (gate keeper)? sorumlulukları bulunur ve has-talar sadece bir aile doktoruna kayıtlıdırlar. Kural olarak aile hekimliÄŸi ofisleri otomobille 10-15 daki-ka içerisinde eriÅŸilebilir olmalıdır; ki nüfus yoÄŸun-luÄŸunun Türkiye’ den 22 kat daha fazla olan Hollan-da’ da bu durum daha kolay olmaktadır (km2 başına 385′ e 85 kiÅŸi düşmektedir). Her bir AH, ortalama 2300 hastadan sorumludur. Hastalarının %73′ ü her yıl muayeneye baÅŸvurur.1,2 Uzman ve hastanelerin saÄŸladığı tedavi edici hizmetler en çok saÄŸlık har-camasına neden olsa da AH’leri kendisine baÅŸvuran saÄŸlık sorunlarınının %95′ ini çözer. Uzmanlara sevk oranı %3 ve diÄŸer birinci basamak çalışanlarına sevk oranı %2′dir (örn. fizyoterapistlere).3,4 AH’ lerinin uzmanlara oranı geçmiÅŸ yıllar boyunca sabit kalmıştır ve 0.8 AH’ ne 1 uzman düşmektedir.4

AH, ortalama bir çalışma gününde hastalar ile 10 dakika görüşür; bu telefon konsültasyonu, ilaç reçeteleme ya da ev ziyaretleri biçiminde olabilir. Gündelik hastaların bakımı yanısıra, servikal smear alma, astım/hipertansiyon kontrolü ve KOAH/ diyabet takibi gibi birincil, ikincil ve üçüncül koru-ma hizmetleri sunmaktadır. Birçok koruyucu saÄŸlık hizmeti için hastane ile iyi bir iÅŸbirliÄŸi gerekmektedir (laboratuvar, görüntüleme teknolojisi). Tablo 1′ de AH baÅŸvurusu olan en sık on epizot görülmektedir.3 Gebe takipleri yavaÅŸ yavaÅŸ azalmaktadır. AH’ leri, sıklıkla kırsalda doÄŸumların %5′ ini yaptırmaktadır.5 Mesai dışı çalışmalar küçük bir grupta oluÅŸturulan nöbet rotasyonu sisteminden büyük AH koopera-tiflerine, AH kadrolarına doÄŸru dönüşmek-tedir. Åžu anda 125 AH kadrosu Hollanda’ da bu faaliyet sürdürmektedir ve %90′ ı Hollanda halkının mesai dışı hizmetini karşılamaktadır.6 Bir AH yılda 40 nöbet tutar ve haftada 47 saat çalışır. 2 Ofis sahibi bir AH’ nin yıllık geliri 92,500 ?’ dur ve bakımı üstlenilen hasta sayısına baÄŸlıdır. Bu gelirden ofis masrafları ödenmek zorundadır (örneÄŸin; ofis hemÅŸiresi).

Hollanda Genel Pratisyenlik Koleji’ nin geliÅŸtirdiÄŸi 92 rehber bulunmaktadır ve AH’ lerin % 68′i buna göre tedavi düzenlemektedir.7 Kağıt hasta kayıtları yerlerini elektronik kayıtlarına bırakmıştır. AH’ lerinin % 80′ ini gündelik hasta bakımında bilgisayar kullanmaktadır.8 Grup ofisi iÅŸleten AH’ lerinin oranı % 45′ e çıkmıştır ve % 8′ i ek bir eczane iÅŸletmektedir. AH’ lerinin üçte biri kadındır; ancak bu rakamın artması beklenilmektedir, çünkü uzmanlık programlarındaki kadın oranı % 68′lere çıkmıştır.

Ä°ki çeÅŸit çalışma olanağı bulunmaktadır: Kendi ofisini yürütme ya da baÅŸka bir AH tarafından çalıştırılmak. Sadece %11′ i ikinci durumu tercih etmektedir. Bunların çoÄŸu kadındır ve kısmi zamanlı çalışmaktadırlar.2 Åžu anda AH’ lerinin %47′ si kısmi zamanlı çalışmaktadır.

AH olabilmek için, önce dört yıllık tıp eğitimini tamamladıktan sonra, iki yıl intörnlük başarıyla yapılmalıdır. AH ihtisas programı üç yıl sürelidir. Bu yıl 1421 AH asistanı sekiz yerde eğitim görmektedir. Haftada bir kez uzmanlık eğitimi aldıkları programda bir günlük mesleki yetiştirme etkin-likleri bulunmaktadır. Haftanın arta kalan süresini AH ofisinde geçirirler. AH asistanları ilk ve üçüncü yılı AH ofisinde geçirirler. İkinci yılda altı ay acil, üç ay bakım evi ve üç ay uzmanlaşmış ruh sağlığı kliniğinde rotasyona giderler. Sağlık Bakanlığı bu sistemi finanse eder. Akademik kariyeri, kombine edilmiş klinik asistanlık ve araştırma eğitimi programı aracılığıyla yapmak mümkündür. Bu program altı yıl sürer ve çifte klinik ve araştırma derecesi ile mezun olmayı olanaklı kılar. Bu programa asistanların %2? si katılmaktadır.10

Gelecekte (2020 yılına doÄŸru) AH’ lerinin sayısında yüzde dokuza varan büyük bir azalma görülecektir. Azalmanın nedenlerinin AH arasında kadınların sayıca artması ve kısmi zamanlı çalışmalara eÄŸilimin fazla olması olduÄŸu düşünülmektedir.4 Türkiye ve Hollanda’ da aile hekimliÄŸi uygulamaları karşılaÅŸtırıldığında coÄŸrafi, kültürel ve diÄŸer uzmanlık alanlarının etkileri bazı uygulamaların farklı yapılmasını gerekli kılmaktadır. Evrensel AH’ ne iliÅŸkin ilkelerin ülkeler arasında farklılık göstermediÄŸini söylemek mümkün olsa da ülkelerin farklı demografik özellikler sergilemesi; nüfus yoÄŸunluÄŸu arasındaki, hekim sayıları arasındaki, mevcut yetiÅŸmiÅŸ AH sayısındaki ve var olan AH asistan program-larındaki asistan sayısı arasındaki farklılıklar uygulama farklılığını da gerekli kılacaktır.

Kaynaklar

1.www.statline.cbs.nl
2.van den Berg MJ, Kolthof ED, de Bakker DH, van der Zee J. Tweede Nationale Studie naar ziekten en verrichtingen in de huisartspraktijk. De werkbelasting van huisartsen. 1-200. 2004. Utrecht, NIVEL.
3.Cardol M, van Dijk L, de Jong JD, de Bakker DH, Westert GP. Huisartsenzorg, wat doet de poortwachter? Braspenning JCC, et al., editors. 2004. Bilthoven/Utrecht, NIVEL/RIVM. Tweede nationale studie naar ziekten en verrichtingen in de huisartspraktijk. Kwaliteit huisartsenzorg belicht.
4.Dutch Health Care Performance Report 2006. Westert GP, Verkleij H, editors. 1-189. 2006. Bilthoven, National Institute for Public Health and the Environment.
5.Wiegers TA. General practitioners and their role in maternity care. Health Policy 2003; 66(1):51-59.
6.van Uden CJ, Nieman FH, Voss GB, Wesseling G, Winkens RA, Crebolder HF. General practitioners’ satisfaction with and attitudes to out-of-hours services. BMC Health Serv Res 2005; 5(1):27.
7.Tweede Nationale Studie naar ziekten en verrichtingen in de huisartspraktijk. Kwaliteit huisartsenzorg belicht. Braspenning JCC, Schellevis FG, Grol RPTM, editors. 2004. Utrecht/Nijmegen, WOK/NIVEL.
8.Hiddema-van de Wal A, Smith RJ, van der Werf GT, Meyboom-de Jong B. Towards improvement of the accuracy and completeness of medication registration with the use of an electronic medical record (EMR). Fam Pract 2001; 18(3):288-291.
9.Muysken J, Kenens RJ, Hingstman L. Cijfers uit de registratie van huisartsen peiling 2006. 1-36. 2006. Utrecht, NIVEL.
10.olde Hartman TC, Poels PJP, Licht-Strunk E, van Weel C. Combined residency and research training program: bridging the gap between medical knowledge and clinical practice in family medicine. Unpublished work. 2007.

Yazarlar:

Dr. Cam Van WAYENBURG (Aile Hekimliği Asistanı, Nijmengen Radabound Üniversitesi,
Tıp Fakültesi, Aile Hekimliği Ab. D., Nijmengen, Hollanda)
Dr. Chris Van WEEL (Prof. Dr., Anabilim Dalı Başkanı, Nijmengen Radabound Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Aile Hekimliği Ab. D., Nijmengen, Hollanda; WONCA Seçilmiş Başkanı)
Dr. Hakan YAMAN (Doç. Dr., Akdeniz Üniversitesi, Tıp Fakültesi,
Aile HekimliÄŸi Ab. D., Antalya)