Yardımcı Sağlık Personeli Becayiş

Yıllardan beri çeşitli ajanlar uyku verici etkileri nedeniyle kullanılmıştır. Alkol, uyku getirici ve uykuya dalma süresini kısaltıcı etkileri nedeniyle, uykusuzluk çekenlerin en yaygın olarak kullandığı maddelerden biridir. Fakat, uyku yapısını bozması ve ertesi gün aşırı uykulu hissetmeye yol açması sebebiyle, aslında pek de iyi bir seçim değildir. Alkol kullanımı sırasında dinlendirmeyen ve bozuk bir uyku, alkol kesilmesi sırasında da gece sık sık uyanmalar tanımlanmaktadır. Alkol OUA olan hastalarda uyku sırasındaki solunumu da olumsuz yönde etkiler. Antihistaminikler de uyku üzerindeki etkilerinin önceden kestirilemez olması ve sistemik antikolinerjik ve sempatomimetik etkileri gibi çeşitli yan etkileri nedeniyle gönül rahatlığı ile kullanılacak ilaçlar değillerdir. Melatonin uzun süre uykuya yardımcı bir madde olarak düşünülmüş, oldukça popüler olmuştur. Ancak, bu yöndeki çalışmalarda pek güçlü kanıtlar elde edilememiştir. Belki, sirkadyen ritim bozukluklarında daha faydalı olabilir, ancak bu alanda da daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır. Benzodiazepinler hipnotik ajanlar olarak oldukça güvenli ve etkilidir. Genelde plazma yarı-ömürlerine göre sınıflanırlar. Ülkemizde bulunan preparatlar Tablo 7.’de verilmiştir.

Belli bir klinik durumda hangi hipnotik ilacın seçileceği pek çok etkene bağlıdır. Kalıntı olarak gündüz uykululuk hali ortaya çıkarma potansiyeli bunlardan biridir. Yarı-ömrü uzun olan ajanlar bu açıdan daha risklidir. Tolerans ve rebound insomni (ilacın kesilmesini takiben oluşan geçici uyku bir bozukluğu) yaratma eğilimi seçimi etkileyen bir başka etkendir. Rebound ilaç kesilirken dozu yavaş yavaş azaltarak kontrol altına alınabilir. Tolerans gelişmesi riskini en aza indirmek için ilaç etkili en düşük dozda en kısa süre kullanılmalıdır. Eğer uzun süre kullanılması planlanıyorsa, ilacın haftada 4-5 gece alınıp 2-3 gece alınmaması şeklinde aralıklı kullanım önerilebilir. Ancak, hangi günler alınacağı hangi günler alınmayacağı önceden planlanmalı, hastanın tercihine bırakılmamalıdır.

Benzodiazepinler pek çok uyku bozukluğunda kullanılabilir. Bunlar arasında uyum sağlayamamaktan kaynaklanan uyku bozukluğu, psikofizyolojik insomni, periyodik bacak hareket bozukluğu, zaman dilimi değişikliği sendromu, vardiyalı iş uyku bozukluğu sayılabilir. Depresyona bağlı insomnide de antidepresan tedaviye yardımcı tedavi olarak kullanılabilirler, fakat bu amaçla tek başlarına kullanılmaları uygun değildir. Hangi bozukluk için olursa olsun, benzodiazepinler kısa süreyle ve etkili en düşük dozda kullanılmalıdır. Tedavi süresince hekim olası yan etkileri (uykululuk, bellek bozukluğu, performans azalması, alışkanlık ve tolerans, vb) yakından gözlemelidir. Hipnotikler OUA ve  diğer solunumla ilişkili uyku bozukluğu olduğundan şüphelenilen hastalarda, gebelerde ve ağır alkol kullanıcılarında kontraendikedir.