1.OTURMA

• Kolları olmayan bir sandalyede oturulur,
• Ayak tabanları yerde düz olmalıdır,
• Ayakları desteklemek için kitap kullanılabilir,
• Öne doğru eğilerek,dirsekler dizler üzerine yerleştirilir,
• Avuçlar içindeki çene serbest bırakılır,
• Diyafragmatik ve pursed-lips solunum yapılır,
• Panik durumunda bu unutulur,bu yüzden pratik yapılmalıdır.

2.YAN YATIŞ

• Rahat bir yüzeyde yan yatılır,
• Sırtın düz tutulması için iki yastıkla desteklenir,
• Diyafragmatik ve pursed-lips solunumlarıa başlanır,
• Solunum sayısını yavaşlatmak için gayret edilir.

3.MASA KENARINDA OTURMA

• Bir masa kenarında oturulur,
• Masanın üzerine yastılar yerleştirilir,
• Baş yan pozisyonda yastıklar üzerine yerleştirilir,
• Sırt düz tutulur,
• Diyafragmatik ve pursed-lips solunumlarına başlanır.
• Bu aktiviteye başlamadan önce verilen ilaç alınmalıdır.Solunum sıkıntısı hissedildiğinde bu pozisyonlardan herhangi biri seçilmelidir

l     Kas gevşemesini sağlamak için ilk önce kasılma hissi tanımlanmalıdır. Özellikle solunum sıkıntısının olduğu stresli durumlarda gevşeme egzersizleri günde en az bir kere uygulanmalıdır.

l      Sırtüstü pozisyonda dizler altında yastık,derin diyafragmatik solunum,

l      Otururken başın öne-arkaya doğru hareketi,

l      Başın sağa-sola hareketi,

l      Omuzlarla daire çizme,

l      Eller belde omuzların geriye hareketi,

l      Omuzları kulaklara çekme,

l      Duvar köşesinde öne esneme,yapılarak karın kasları kuvvetlendirilip  daha iyi öksürme sağlanabilir.

l      Solunumun alt göğüs kafesini kullanarak yapmasıdır.Solunum kontrolünün uygulandığı gevşeme pozisyonları;

l      Yüksek yan yatış,

l      Masada oturma,

l      Öne doğru eğilerek oturma,

l      Öne doğru eğilerek ayakta durma,

l      Arkaya yaslanıp ayakta durma,

l      Her gün kısa bir süre gevşeme pozisyonlarından birinde solunum kontrolü yapılırsa,kontrollü solunum doğal solunum haline gelir ve solunum sıkıntıları daha rahat atlatılır.(günde 2-4 defa)

Göğüs vibrasyonu da postüral drenaj ile birlikte yürütülür ve aynı amaç ile uygulanır.

l      Göğüste titreşim oluşturarak balgamın atılmasına yardımcı olur.

l      Perküsyon yapılan alan üzerine bir el diğerinin üzerine yerleştirilerek uygulanır,

l      Derin bir inspirasyon sonrası,

l      Dirsekler düz,omuzlardan ellere kadar tüm kaslar gergin olarak,hasta nefes verirken göğüs duvarında titreşim sağlanır,

l      Hasta nefes alırken kol kasları gevşetilir,

l      Göğüs duvarına yapılan bu titreşimler 2-5 kez tekrarlanır,

l      Uygulama sonrası oturma pozisyonuna geçilerek öksürülür,

l      Çıkarılan balgamın rengi ve kokusu gözlenmelidir.

l      Vibrasyon uygulamanın süresi,hastanın toleransına ve uygulamaya verdiği yanıta bağlıdır.

l      Perküsyon ve vibrasyon beraberinde yeterli hidrasyonunda sağlanması gerekir.

Postural drenajın etkinliğini artırmak için beraberinde perküsyon ve göğse vibrasyonu uygulanır.Perküsyonda sırta çıplak deriye parmaklar birleşik olarak vurulur,el ile göğüs duvarı arasına hava yastığı hapsedilmiş olur.En iyi sonuç her iki el sıra ile ve hızlı bir tempoda birkaç saniyede bir vurularak elde edilir.Oluşan kaba titreşimler gevşeyen sekresyonların çalkalanmasına neden olur.Perküsyon uygulanırken ağrı oluşmaz,hafif gürültülüdür.

l      Perküsyon böbrekler,omurilik,kadınlarda göğüs üzerine ve kemikler üzerine yapılmamalıdır.

l      Direkt cilt üzerine yapılmamalıdır.İnce bir tişört,havlu veya çarşaf üzerinden uygulanmalıdır.

l      Düğme,fermuar ve çıt çıt üzerine uygulanmamalıdır.

Perküsyon uygulaması;

l      Başparmak ve diğer parmaklar kapalı olarak el kubbeleştirilir.

l      Omuzlar ve dirsekler gevşek olarak yalnızca bilek hareketi,

l      3-5 dk.süreyle sürekli ritmik,yumuşak fakat kuvvetli bir şekilde uygulanır.Uygulama sırasında ağrı,rahatsızlık,ciltte kızarıklık oluşturmamalıdır,

l      Perküsyon sonrası vibrasyon uygulanmalı,

l      Oturma pozisyonuna geçerek öksürülmeli,

l      Balgamın rengi,kokusu gözlenmelidir.

Postural drenaj yerçekimi yardımıyla bronşlardaki sekresyonun çıkarılmasını kolaylaştıracak spesifik pozisyonlar verilerek yapılır.Sekresyon etkilenen bronşiyollerden bronşa ve trakeaya drene olur ve öksürük ya da aspirasyon yoluyla çıkarılır.Hasta devamlı dik oturduğunda,sekresyon akciğerin alt kısımlarında birikir.Hastaya değişik pozisyon verilerek,yerçekiminin yardımı ile sekresyonların ufak bronşiyol hava yolları ile ana bronşa ve trakeaya hareketi sağlanır.Sekresyon daha sonra öksürük ile çıkarılır.

Postural drenajdan önce hastanın istemlenen bronkodilatör ve mukolitik ilaçları almasının önemi ve bunların sekresyon drenajını kolaylaştırdığı anlatılır.Postural drenaj akciğerin her segmenti için uygulanabilir.Orta ve aşağı lob bronşları,baş aşağı pozisyonda daha etkili drene olmaktadır.

Genellikle her lobun drenajı için beş poziyon verilir;baş aşağı,prone,sağ ve sol lateral ve oturma pozisyonu.

l      Genellikle günde iki defa yemeklerden önce ve yatarken yapılmalıdır.

l      Gerektiğinde kullanılmak üzere hasta yanında balgam kabı,böbrek küvet ve kağıt havlu bulundurulmalıdır. Hasta her pozisyonda 10-15 dakika kalmalı,burun ile yavaş yavaş soluk almalı ve pursed lips şeklinde solumalıdır.

l      Postural drenaj sonrası dişlerin fırçalanmalı ve ağzın çalkalanmalıdır.

l      Hasta verilmesi gereken pozisyonu tolere edemediği durumda yararlı olabilecek diğer alternatif pozisyon verilmeye çalışılmalıdır.

l      Hastaya öksürme egzersizleri ve balgamı nasıl çıkaracağı anlatılmalıdır.

l      Diyafragmatik solunum,

l      Pursed-lips solunum.

Diyafragmatik solunum;

l      Solunumun en önemli kası olan diyafragmayı kuvvetlendiren bir egzersizdir.Düzenli yapılan egzersizler bu kasın etkinliğini artırır.

l      Rahat bir şekilde sırtüstü yatırılır,baş ve dizler altına yastık konur.

l      Sağ el üst karın bölgesine,sol el göğsün üst tarafına yerleştirilir.

l      1-2 sayıncaya kadar burun yoluyla nefes alırken,sağ el altındaki karın bölgesinin yukarıya doğru hareketi hissedilmelidir.

l      1-2-3-4 sayıncaya kadar dudakları büzerek yavaşça nefes verilir.Bu esnada karın bölgesinin aşağıya doğru hareketi hissedilmelidir.

l      Sol el altındaki üst göğüs bölgesinin hareketi minimal olmalıdır.

l      Günde birkaç kez,yavaş yavaş bu süre beş dakika üzerine çıkmalıdır.(yemeklerden ve yatmadan önce)

Pursed-lips solunum;

l      Solunum sıkıntısı esnasında nefesin kontrolüne yardımcı olur.Ekspirasyonda havayollarını açık tutmaya yardım eder.

l      Burun yoluyla nefes alınır.(1-2 sayıncaya kadar)

l      Dudakları büzerek ıslık çalar gibi nefes verilir.

l      Dudakların büzülmesi intratrakeal basıncı artırır,ağız yoluyla soluk verme ise solunan havanın basıncında azalmaya neden olur.

l      Büzülen dudakların arasından nefes verme süresi yediye kadar sayarak uzatılır.

l      Sandalyede otururken;kollar karın üzerine kavuşturulur,üçe kadar sayarak burundan nefes alınır,öne eğilerek büzülen dudakların arasından yediye kadar sayılarak nefes verilir.

l      Yürürken her iki adımda soluk alınır,her 4-5 adımda büzülen dudaklar arasından nefes verilir.

• Ölçülü doz inhalerler (ÖDİ)
• ÖDİ+’spacer’lar (hava haznesi)
• Kuru toz inhalerler (aerolizer,diskhaler,turbuhaler ve diskus)
• Nebülizatörler.

Ölçülü doz inhaler (ÖDİ):

Sprey tipi veya ölçülü doz inhalerler ilacın etkili olması gereken hava yollarına direkt ulaşmasını sağlarlar.Daha az miktarda ilaç kullanılır.Vücutta diğer organlarda yan etki oluşturmazlar.İlaç itici bir gazla itilip,küçük partiküller şeklinde akciğere ulaşır.

ÖDİ kullanım basamakları;

• Ağız kısmındaki kapak çıkarılır ve ÖDİ sallanır,
• Cihaz baş aynı düzeyde dik olarak tutulur,
• Derin nefes alınıp,ardından derin nefes verme ile akciğerlerdeki hava boşaltılır,
• Alet ağızlığı dudaklar arasına alınıp,derin ve yavaş nefes alınırken,eş zamanlı olarak alete basılır,
• Nefes ortalama 10 sn.tutulur.
• Burundan yavaş olarak nefes verilir,
• İkinci kullanım için en az 30 sn. beklenip aynı işlemler yenilenir.

Steroid içeren ölçülü doz inhalerleri kullandıktan sonra mutlaka su ile ağız çalkalanmalı ve gargara yapılmalıdır ve bu su yutulmamalıdır.

ÖDİ+hazne

ÖDİ+hazne kullanımı

• Ağız kısmındaki kapak çıkarılır ve ÖDİ sallanır ve hazneye takılır,
• Derin nefes verme ile hava dışarı boşaltılır,
• Hazne ağızlığı dudaklar arasına alınıp,derin ve yavaş bir nefes alınırken eş zamanlı olarak alete basılır ve almaya devam edilir,
• Nefes ortalama 10 sn. tutulur,
• Burundan yavaş olarak nefes verilir,
• İkinci kullanım için en az 30 sn. beklenip aynı işlemler yenilenir.

Kuru toz inhaler-diskus

l      Diskusu açmak için bir el ile dış kapağı tutarken diğer elin başparmağı ile başparmak yeri sonuna kadar itilir.

l      Diskus ağız kısmı kişiye dönük ve yere paralel olarak tutulur.Hareket kolu bir ‘klik’sesi duyulana kadar uzağa doğru itilir.

l      Diskus bir dozluk kullanıma hazırdır.

l      Akciğerler boşalıncaya kadar nefes nefes dışarı üflenir(asla diskusun içine değil)

l      Ağızlık dudaklar arasına alınarak diskusun içinden hızlı ve derin bir nefes alınır.

l      Diskus ağızdan uzaklaştırılır.

l      10 saniye nefes tutulur ve sonra yavaşça burundan verilir.

l      Başparmak diskustaki yerine konulup,geriye doğru sonuna kadar çekilir ve tekrar bir ‘klik’ sesi duyulur.Artık diskus kapalı demektir.

l      Örneğin doktor ‘ilacınızı sabah iki puf alın’dediyse bu diskustan iki kez nefes almak değildir.Bütün manevralar 1 dakika ara ile baştan sona iki kez yapılmalıdır.

Nebulizatör

l      Nebulizatör,hasta rahat pozisyonda uygulanmalıdır.

l      Nebulizer içerisine ilaç konulmalıdır.(en fazla 5 ml solüsyon konulmalıdır.)

l      Ağızlık veya maske nebulizere takılır.

l      Bağlantı kablosu ile nebulizer elektrik pompasına bağlanır.

l      Hasta aletin karşısında rahat bir şekilde oturur.

l      Aletin düğmesi açıldıktan sonra hasta rahat bir şekilde nefes alıp verir.

l      Alet içerisindeki solüsyon bitinceye kadar 10 dakika içerisinde ilaç dinlenerek alınır.

Aerosol tedavinin amaçları;

• Bronşiyal hijyeni artırmak,
• Kuru ve kalın sekresyonu inceltmek,
• Öksürüğü artırmak,
• Yapay hava yolunun yeterli nemini sağlamak,
• Medikasyonu vermek,
• Tedavi amaçlı kuru gaz kullanıldığında yeterli nemi sağlamak.

Nazal kanüllerin plastik ya da kauçuktan yapılan,burun delikleri için yaklaşık 1 cm içeriye giren iki ucu vardır.Başın arkasından geçirilen bir lastik ile ya da kulak arkasından geçirilerek çene altından tespit edilir.Humidifer 2/3’üne kadar distile su ile doldurulur ve oksijen tüpüne takılı olan flowmetreye bağlanır.Bir bağlantı tüpü ile nazal kanül takılır.Tüm bağlantılar yapıldıktan sonra, kanülün uçları,hastanın burun deliklerine yerleştirilir.Kanül buruna uygun şekilde yerleştirilmezse oksijen konsantrasyonu düşer.

Oksijen konsantrasyonu hastanın solunum durumuna göre değişir.Nazal kanül ile dakikada 0.5-1 litre akım hızı yaklaşık 0.24,dakikada 2 litre akım hızıyla ise yaklaşık 0.28 F1O2(inspire edilen oksijen) sağlanır.Dakikadaki litre akımı değiştirildiğinde oksijen konsantrasyonu her litrede tahminen %4 oranında değişir.1L/dakika=%24, 2L/dakika=%28. Nazal kanülün en önemli avantajı hastanın aygıtı çıkarması gerekmeden yemek yeme,içme,öksürme ve konuşma işlevlerini yapabilmesidir.

2.Nazal katater;

Nazal katater uygulaması nazal kanül uygulamasında olduğu gibidir.Erişkinde 12-14,çocukta 8-10 Fr.numaralı katater kullanılır.Katater burun ucundan kulak memesine kadar ölçülür,küçük bir flaster ile işaretlenir.Kataterin ucu suda eriyebilir bir madde ile ya da su ile ıslatılarak kayganlaştırılır,kesinlikle vazelin sürülerek kayganlaştırılmaz.Katater zorlanmadan,doğal pozisyonunda burun deliği hafifçe kaldırılarak nazal kanül boyunca  orofarenkse doğru ilerletilir.Hastanın ağzı açtırıldığında ,kataterin ucu uvulanın (küçük dilin)yanında görülmelidir.Daha sonra katater hastayı rahatsız etmeyecek şekilde flaster ile tespit edilir.

3.Oksijen maskesi;

Genel olarak çabuk ve kısa süreli oksijen gerektiğinde kullanılır.Maskenin hastanın burnunu ve ağzını tümüyle içine alması,rahatsız etmeyecek şekilde yüze sıkıca oturması ve bağlarının sıkıştırılması sağlanır.Oksijen konsantrasyonu %40-60 arasında,oksijen akımı 5-12 L/dk arasında olmalıdır.Oksijen akımının 5 L’den daha az olması,maske içindeki ekspire edilen havanın temizlenmemesi nedeniyle CO2 retansiyonuna neden olur.Oksijen konsantrasyonu hastanın solunum durumuna göre değişir.Hasta yemek yerken,konuşurken maske çıkarılmalı ve nazal kanüle geçilmelidir.

4.Ventüri maskesi;

Hastanın gereksinimi olan gaz akımı karşılanır,hastanın solunum şekli değişse bile F1O2 değişmez.Hastaya %24,26,28,30,35,40 ve 50 oranlarında oksijen sağlayabilir.Humidifer önerilmez,çünkü gazın önemli bir kısmı oda havasından sağlanır ve gelen gaz üst hava yollarında nemlenerek akciğere ulaşır.Özellikle KOAH’lı hastalara düşük ve sabit konsantrasyonda oksijen vermek için önerilir.Düşük konsantrasyonlar %24-26-28 ve % 30 (renk kodu yeşil).Çevrilebilen yeşil kontrol düğmesi istenilen miktara getirilerek kilitleme düğmesi ile kilitlenir,Düşük konsantrasyondan orta konsantrasyonlara göre %35-40-50 (renk kodu beyaz).Yüksek konsantrasyonlar için çevrilebilen beyaz kontrol düğmesi istenilen miktara getirilerek kilitleme düğmesi ile kilitlenir.